Xà bông từ dầu có thể vừa lành vừa thơm không?

Dạo gần đây mình thấy khá nhiều chia sẻ về xà bông nấu từ dầu với một điểm được nhấn mạnh: bánh không dùng hương liệu, chỉ thơm mùi tự nhiên của dầu. Điều này hoàn toàn là một lựa chọn khá ổn.

Nhưng nếu vì vậy mà nghĩ rằng xà bông nấu từ dầu mà thơm thì phải dùng hương liệu tổng hợp thì không hẳn.

NaLi cũng làm xà bông từ dầu/mỡ, nhưng tụi mình lại thuộc trường phái Xà bông là phải thơm.

1. Xà bông từ dầu vốn có mùi gì?

Nếu chỉ kết hợp dầu/mỡ với kiềm để tạo thành xà bông, bánh thành phẩm có thể còn mùi đặc trưng của loại dầu chiếm tỷ lệ lớn. Nó không hẳn giống mùi dầu nguyên bản, nhưng thường thì vẫn có thể dễ dàng nhận ra.

Và mùi này cũng có thể thay đổi theo thời gian. Đặc biệt với các bánh xà bông dùng loại dầu chứa nhiều PUFA – là acid béo không bão hòa đa có nhiều liên kết đôi nên kém bền, dễ bị oxy hóa hơn. Những loại dầu như dầu sachi (sacha inchi), dầu mè, dầu hướng dương… nếu chiếm tỷ lệ cao trong công thức sẽ cần được cân nhắc về độ ổn định oxy hóa.

Khi lipid bị oxy hóa theo thời gian, chúng có thể tạo ra những hợp chất mang thứ mùi mà chúng ta thường gọi là mùi dầu cũ hay dầu ôi.

Nhưng với NaLi, mùi dầu, đặc biệt mùi dầu bị oxy hóa không phải thứ tụi mình muốn trở thành mùi đặc trưng của một bánh xà bông.

2. Vậy xà bông nấu từ dầu muốn thơm thì làm thế nào?

Thực tế có khá nhiều lựa chọn để tạo mùi cho bánh xà bông:

• Hương liệu (fragrance oil): Là cách khá phổ biến. Nó cho phép tạo ra vô số profile mùi khác nhau, từ những mùi có trong tự nhiên đến những mùi gần như không thể tạo ra chỉ bằng tinh dầu. NaLi không sử dụng fragrance oil, đơn giản vì tụi mình lựa chọn xây dựng mùi hương từ những nguyên liệu thơm có nguồn gốc tự nhiên.
• Tinh dầu (essential oil): Là một hỗn hợp rất cô đặc của nhiều hợp chất thơm dễ bay hơi từ thực vật. Ưu điểm là có thể tạo ra rất nhiều mùi hương đa dạng mà lại hoàn toàn tự nhiên, nhưng giá thành từ cao đến rất cao. Ngoài ra, sử dụng tinh dầu cũng không đơn giản là “nhỏ vào xà bông cho thơm”.

Mỗi loại tinh dầu lại có giới hạn sử dụng an toàn riêng, ngoài ra có thể gây ra các ảnh hưởng không mong muốn đến quá trình làm xà phòng, và đặc biệt là không dễ giữ mùi trong xà bông. Vì vậy người thợ làm xà bông cần có thêm kiến thức về tinh dầu và kỹ thuật để bảo tồn được tinh dầu trong bánh xà bông. Dùng tinh dầu trong xà bông là câu chuyện của blend, tỉ lệ, liều lượng an toàn, công thức nền và cả thời điểm đưa tinh dầu vào bánh.

• Mùi tự nhiên từ nguyên liệu: Ngoài ra còn có thể tận dụng mùi tự nhiên từ nguyên liệu như cà phê, cacao hay một số loại thảo mộc. Mùi thường khá nhẹ và nhiều nguyên liệu vốn rất thơm nhưng sau khi đi qua quá trình xà phòng hóa lại gần như không còn mùi.
• Thảo mộc ngâm dầu: Một hướng khác NaLi rất thích là ngâm thảo mộc trong dầu rồi dùng chính dầu đó để làm xà bông. Cách này không cho mùi mạnh như tinh dầu, nhưng là một cách thú vị để đưa thêm đặc tính của nguyên liệu thực vật vào nền dầu. Tụi mình sẽ ứng dụng nhiều hơn trong một số bánh sắp tới.

3. Còn NaLi chọn cách nào?

Tinh dầu là lựa chọn chính, thảo mộc và thảo mộc ngâm dầu là hỗ trợ.

Đây là lý do tụi mình dành khá nhiều thời gian và đầu tư để thử từng loại tinh dầu chất lượng cao, rồi phối hợp chúng để tạo thành nhiều blend khác nhau.

Và với phương pháp xà phòng nóng (hot process) thì việc thêm tinh dầu vào sau cùng, khi quá trình xà phòng hóa đã hoàn thành, là một trong những yếu tố giúp tụi mình bảo tồn được mùi hương tốt hơn.

Thêm vào đó, việc dùng mỡ bò trong xà bông cũng là một lợi thế. Mỡ bò giàu các acid béo bão hòa như palmitic và stearic, đồng thời chứa nhiều oleic acid. So với những loại dầu giàu PUFA, đây là một nền chất béo tương đối bền. Ngoài giúp tạo bánh cứng, bền, nhẹ dịu thì còn giúp mùi nền của bánh xà bông ổn định, để mùi tinh dầu trong bánh được thể hiện tốt hơn.

Và vì tụi mình rất yêu mùi hương, và xà bông tinh dầu là một trong những cách ứng dụng tinh dầu gần gũi nhất. Dù nó chỉ thơm lúc dùng và bay nhanh khỏi cơ thể sau đó, thì mùi thơm này cũng đã đủ giúp bạn cảm thấy thư giãn và chậm lại một chút để hít hà lúc tắm, sau cả một ngày dài.

Còn bạn, bạn có thích một bánh xà bông vừa lành vừa thơm không?